Skip to main content

Pomiar lepkości – kompletny przewodnik po metodach i zastosowaniach

Pomiar lepkości to kluczowy element kontroli jakości stosowany w wielu gałęziach przemysłu, od spożywczego po motoryzacyjny. Pozwala on zoptymalizować procesy produkcyjne, zapewnić powtarzalność wyrobów i spełnić rygorystyczne normy. W tym artykule ekspert wyjaśni, czym jest lepkość, omówi najpopularniejsze metody jej pomiaru oraz przedstawi praktyczne wskazówki dotyczące wyboru odpowiedniego narzędzia pomiarowego.

Czym jest lepkość?

Lepkość to jeden z najważniejszych parametrów charakteryzujących właściwości reologiczne płynów. Określa ona opór, jaki stawia płyn poddany naprężeniom ścinającym, czyli jego tendencję do rozlewania się lub płynięcia. Im większa lepkość, tym płyn wolniej się rozlewa i trudniej płynie.

Lepkość zależy od rodzaju płynu, jego składu chemicznego, temperatury i ciśnienia. Dla większości cieczy, lepkość maleje wraz ze wzrostem temperatury, gdyż rośnie energia kinetyczna cząsteczek i maleją oddziaływania międzycząsteczkowe. Dla gazów zależność ta jest odwrotna – lepkość rośnie wraz z temperaturą na skutek intensyfikacji zderzeń cząsteczek.

Wyznaczenie wartości lepkości jest niezbędne wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z transportem, mieszaniem, dozowaniem czy przepływem płynów. W przemyśle spożywczym lepkość wpływa na konsystencję, teksturę i stabilność produktów. W motoryzacji i przemyśle maszynowym determinuje właściwości smarów i olejów. W farmacji i kosmetyce odpowiada za właściwości aplikacyjne maści, kremów czy past.

Jako wieloletni technolog w branży spożywczej, zawsze podkreślam kluczową rolę pomiaru lepkości w kontroli jakości produktów. To od niej zależy akceptacja konsumencka jogurtów, sosów czy deserów. Dlatego tak ważny jest wybór odpowiedniej metody pomiaru i jej walidacja dla konkretnej receptury – dr inż. Jan Jackowski, ekspert ds. reologii żywności.

Metody pomiaru lepkości

Istnieje wiele metod pomiaru lepkości, różniących się zasadą działania, zakresem stosowania i stopniem złożoności. Wybór odpowiedniej metody zależy od rodzaju płynu, jego lepkości, dostępności próbki oraz wymaganej dokładności. Oto najpopularniejsze z nich:

Wiskozymetry kapilarne

Są to jedne z najstarszych i najprostszych przyrządów używanych do pomiaru lepkości. Zasada ich działania opiera się na prawie Hagena-Poiseuille’a, które wiąże lepkość ze spadkiem ciśnienia i natężeniem przepływu cieczy przez kapilarę o znanej średnicy. Pomiar polega na określeniu czasu wypływu określonej objętości cieczy przez kapilarę w warunkach laminarnego przepływu.

Sprawdź także:  Badanie korozyjne w mgle solnej

Wiskozymetry kapilarne stosowane są do pomiaru lepkości cieczy newtonowskich o stosunkowo niskiej lepkości (do ok. 100 Pa·s). Są tanie, proste w obsłudze i nie wymagają skomplikowanej kalibracji. Ich wadą jest konieczność termostatowania próbki oraz czyszczenia kapilary po każdym pomiarze. Typowymi urządzeniami pomiarowe są wiskozymetry Ubbelohde’a, Ostwalda czy Pinkiewicza.

Wiskozymetry rotacyjne

Obecnie jest to najpopularniejsza grupa przyrządów do pomiaru lepkości, szeroko stosowana w laboratoryjnej i przemysłowej kontroli jakości. Ich zasada działania opiera się na pomiarze momentu obrotowego wywieranego przez badaną ciecz na obracający się element pomiarowy (rotor) zanurzony w naczyniu pomiarowym. Lepkość wyznacza się na podstawie zależności między prędkością obrotową a momentem obrotowym, przy znanej geometrii układu.

Wiskozymetry rotacyjne pozwalają mierzyć lepkość w szerokim zakresie, od rzadkich cieczy po pasty i żele (od 1 mPa·s do 10^9 Pa·s). Umożliwiają pomiar lepkości w funkcji prędkości ścinania (płyny nienewtowskie) oraz badanie tiksotropii i reopeksji. Nowoczesne urządzenia pomiarowe są w pełni zautomatyzowane, posiadają precyzyjną regulację temperatury i oprogramowanie do analizy danych. Przykładami są wiskozymetry Brookfielda, Haake czy Rheometricsów.

Wiskozymetry z opadającą kulką

Metoda ta wykorzystuje prawo Stokesa, które wiąże lepkość cieczy z prędkością opadania kulki w tej cieczy pod wpływem siły grawitacji. Mierząc czas opadania kulki na określonym odcinku w pionowym cylindrze wypełnionym badaną cieczą, można wyznaczyć jej lepkość. Metoda nadaje się do cieczy o lepkości od 0,01 Pa·s do 105 Pa·s.

Wiskozymetry kulkowe (np. Höpplera) są proste, tanie i nie wymagają skomplikowanej obsługi. Ich wadą jest konieczność precyzyjnego wykonania kulek i cylindra oraz zapewnienia pionowego ustawienia podczas pomiaru. Metoda jest wrażliwa na gradienty temperatury i gęstości oraz nie nadaje się do płynów nienewtowskich i tiksotropowych.

Rodzaj wiskozymetru Zakres lepkości [Pa·s] Zalety Wady
Kapilarny 0,001 – 100 Prosty, tani, dokładny dla cieczy newtonowskich Wymaga termostatowania, czyszczenia, nie nadaje się do pomiaru lepkości płynów nienewtowskich
Rotacyjny 0,001 – 10^9 Szeroki zakres, automatyzacja, pomiar płynów nienewtowskich Droższy, wymaga kalibracji, możliwe błędy wynikające z poślizgu i bezwładności
Z opadającą kulką 0,01 – 10^5 Prosty, tani, dokładny dla cieczy newtonowskich Wrażliwy na gradienty temperatury i gęstości, wymaga pionowego ustawienia, nie nadaję się do pomiarów dla płynów nienewtowskich
Sprawdź także:  Ile trwa kurs spawacza? – Twój przewodnik po szkoleniu

Zastosowania pomiarów lepkości

Pomiar lepkości ma szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach nauki i techniki. Jest niezbędny wszędzie tam, gdzie właściwości reologiczne płynów mają kluczowe znaczenie dla przebiegu procesów i jakości produktów. Oto niektóre z najważniejszych obszarów wykorzystania wiskozymetrii:

  • Przemysł spożywczy – kontrola jakości i optymalizacja receptur produktów płynnych i półpłynnych (napoje, sosy, jogurty, miód, czekolada).
  • Przemysł kosmetyczny i farmaceutyczny – badanie stabilności i właściwości aplikacyjnych kremów, maści, żeli, past do zębów, szamponów.
  • Przemysł chemiczny – kontrola procesów polimeryzacji, żelowania, utwardzania, badanie farb, lakierów, klejów, smarów.
  • Przemysł naftowy – badanie właściwości ropy naftowej i jej przetworów (paliwa, oleje, smary), optymalizacja procesów wydobycia i przerobu.
  • Inżynieria materiałowa – badanie właściwości reologicznych zawiesin, past, szlamów, zaczynów, mas formierskich i innych układów wielofazowych.
  • Inżynieria biomedyczna – badanie właściwości płynów ustrojowych (krew, ślina, śluz), projektowanie implantów i sztucznych narządów.

Pamiętam, jak podczas pracy nad recepturą nowego kremu do rąk, zmagaliśmy się z problemem niestabilności i rozwarstwiania emulsji. Kluczem do sukcesu okazał się precyzyjny pomiar lepkości na różnych etapach procesu i optymalizacja składu pod kątem pożądanego profilu reologicznego. Dzięki temu udało się uzyskać produkt o doskonałej konsystencji, który zyskał uznanie Klientów. To pokazuje, jak ważną rolę odgrywa lepkość w formulacji kosmetyków – mgr inż. Anna Kot, technolog w firmie kosmetycznej.

Pomiar lepkości w ofercie TENSLAB

Jeśli poszukujesz profesjonalnego wsparcia w zakresie pomiaru lepkości, warto zapoznać się z ofertą Laboratorium Antykorozyjnego TENSLAB. Gwarantujemy najwyższą jakość usług, terminowość realizacji oraz pełne wsparcie merytoryczne na każdym etapie projektu.

Podsumowanie

Pomiar lepkości to potężne narzędzie w ręku naukowców i inżynierów, pozwalające lepiej zrozumieć i kontrolować właściwości płynów w różnorodnych zastosowaniach. Dzięki nowoczesnym metodom wiskozymetrycznym, możliwe jest precyzyjne dostosowanie parametrów reologicznych produktów i procesów do wymagań rynku i oczekiwań klientów.

Sprawdź także:  Badania starzeniowe materiałów i powłok - jak je przeprowadzić?

Niezależnie od tego, czy pracujesz w branży spożywczej, kosmetycznej, chemicznej czy biomedycznej, warto poświęcić czas na zgłębienie tajników reologii i zainwestować w odpowiedni sprzęt do pomiaru lepkości. Korzyści z tego płynące – wyższa jakość, stabilność i powtarzalność produktów – z pewnością zrekompensują poniesione koszty.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w zakresie pomiarów lepkości, zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami z Laboratorium Antykorozyjnego TENSLAB. Chętnie podzielimy się wiedzą i doświadczeniem oraz pomożemy rozwiązać Twoje problemy reologiczne. Nie zwlekaj – lepkość pod kontrolą to klucz do sukcesu Twojej firmy!


TENSLAB

TENSLAB

Tenslab Sp. z o.o. to dynamicznie rozwijająca się grupa, w której skład wchodzą: Laboratorium Wzorcujące, Laboratoria Badawcze (Laboratorium Antykorozyjne i Laboratoria Wytrzymałościowe) oraz Dział Szkoleń, Certyfikacji i Nadzorów.
Tenslab Sp. z o.o. to dynamicznie rozwijająca się grupa, w której skład wchodzą: Laboratorium Wzorcujące, Laboratoria Badawcze (Laboratorium Antykorozyjne i Laboratoria Wytrzymałościowe) oraz Dział Szkoleń, Certyfikacji i Nadzorów.

Sprawdź również:

07.01.2024
Maszyny wytrzymałościowe to kluczowe narzędzia w badaniach właściwości mechanicznych różnorodnych…
03.04.2024
Dlaczego tak istotne są testy korozyjne? Korozja metali i stopów, a także degradacja mat…
03.04.2024
Czym jest przyczepność powłoki ochronnej? Przyczepność określa siłę wiązania powłoki och…
11.21.2019
Attention should be paid to the locations of specimens for impact tests for double V joints in a…
11.16.2023
Certyfikat spawacza to klucz do intratnej i satysfakcjonującej kariery w branży spawalniczej. Ja…
06.27.2024
Spawanie metodą TIG (Tungsten Inert Gas) to jedna z najbardziej precyzyjnych i wszechstronnych te…