ISO 2813 – pomiary połysku powłok

ISO 2813 definiuje metodę pomiaru połysku zwierciadlanego (specular gloss) powłok malarskich, lakierniczych i pokrewnych powłok niemetalicznych. Pomiar wykonuje się glossmetrem pod trzema standardowymi kątami: 20°, 60° i 85°, a wynik wyraża się w jednostkach GU (Gloss Units) na skali, w której idealnie wypolerowane czarne szkło ma wartość 100 GU. W tym opracowaniu pokazujemy, jak dobrać kąt do typu powłoki, jak interpretować wynik (klasy mat – wysoki połysk).

Czym jest ISO 2813 i czego dotyczy

ISO 2813 to międzynarodowa norma standaryzująca pomiar połysku zwierciadlanego (specular gloss) powłok niemetalicznych. Norma zastępuje subiektywną ocenę wzrokową („ten panel jest bardziej błyszczący”) obiektywnym, liczbowym wynikiem w jednostkach GU (Gloss Units).

Pomiar wykonuje się połyskomierzem – urządzeniem, które emituje wiązkę światła pod znormalizowanym kątem i mierzy natężenie światła odbitego zwierciadlanie. Wynik jest porównywany ze wzorcem (czarne polerowane szkło, 100 GU) i wyrażany jako wartość względna.

Norma stosuje się do powłok bez tekstury – farb, lakierów, tworzyw sztucznych – płaskich, gładkich i nieprzezroczystych. Nie nadaje się do powłok metalicznych (perłowych, metalizowanych), faktur strukturalnych („baranek”), czy powłok przezroczystych – dla tych zastosowań stosuje się inne normy.

ISO 2813 jest jednym z trzech podstawowych badań kontrolnych powłok malarskich obok pomiaru grubości (ISO 2808) i adhezji (ISO 2409).

Trzy kąty pomiarowe: 20°, 60°, 85°

ISO 2813 definiuje trzy standardowe geometrie pomiaru, dobierane do zakresu połysku ocenianej powierzchni:

Mniejszy kąt (20°) lepiej różnicuje subtelne różnice w wysokim połysku. Większy kąt (85°) uwydatnia niewielkie różnice w niskim połysku, które byłyby niezauważalne przy 60°.

Procedura wyboru kąta wg wyniku przy 60°

Wybór kąta nie jest dowolny – norma precyzuje kolejność postępowania:

1. Zacznij pomiar pod kątem 60°.
2. Zobacz wynik:
   • jeśli > 70 GU (wysoki połysk) – powtórz pod kątem 20°,
   • jeśli < 10 GU (niski połysk/mat) – powtórz pod kątem 85°,
   • jeśli 10-70 GU (średni połysk) – pomiar przy 60° jest ostateczny.

Kąt 60° działa jak selektor wskazujący, czy potrzebna jest bardziej wyspecjalizowana geometria. Schemat ten zapewnia, że każda powłoka jest oceniona w optymalnych dla siebie warunkach pomiarowych.

Procedura pomiaru krok po kroku

Krok 1 – kondycjonowanie próbki

Norma wymaga kondycjonowania próbki przed pomiarem:

• temperatura: 23 ± 2°C,
• wilgotność względna: 50 ± 5%,
• czas: minimum 16 godzin.

Krok 2 – przygotowanie powierzchni próbki

Powierzchnia musi być czysta, sucha, bez kurzu i odcisków palców. Każde zabrudzenie zmienia warunki odbicia światła i zaniża wynik. Czyszczenie miękką, suchą ściereczką lub specjalistycznym płynem (nieostre rozpuszczalniki – nie naruszają powłoki).

Krok 3 – kalibracja glossmetru

Pomiar wykonuje się zaraz po kalibracji wzorcem roboczym (certyfikowaną płytką kalibracyjną dołączoną do miernika). Sprawdzenie wzorca przed każdą serią pomiarów to standard branżowy.

Krok 4 – seria pomiarów

Norma wymaga minimum 5 odczytów w różnych miejscach próbki – reprezentatywnych dla całej powłoki. Pomiar w jednym punkcie jest niemiarodajny (może trafić na lokalny defekt lub idealną plamkę).

Krok 5 – analiza statystyczna

Z serii oblicza się:

• wartość średnią – ostateczny wynik w GU,
• odchylenie standardowe – wskaźnik jednorodności połysku (niskie σ = równomierne wykończenie; wysokie σ = wady, plamy, nierówna aplikacja).

Klasyfikacja połysku wg GU

Wartość mierzona pod kątem 60° pozwala przypisać powłokę do jednej z kategorii połysku:

Klasyfikacja ta nie jest sztywnym podziałem – to mapa orientacyjna dla specyfikacji technicznych. W praktyce specyfikacja produktu (np. „powłoka półpołyskowa 31-60 GU”) zawiera konkretne progi, a wynik poza zakresem to podstawa do reklamacji.

Kalibracja połyskomierza i wzorce

Wzorzec pierwotny – czarne polerowane szkło

Skala GU jest oparta na czarnym polerowanym szkle o współczynniku załamania 1,567, dla którego przyjęto wartość 100 GU. Każdy wynik jest wartością względną wobec tego wzorca: 50 GU oznacza, że powłoka odbija o połowę mniej światła zwierciadlanie niż wzorzec.

Wzorzec pierwotny służy w laboratoriach wzorcujących. W codziennej pracy używa się wzorców roboczych – certyfikowanych płytek kalibracyjnych z polerowanej ceramiki lub szkła, dołączanych do glossmetru.

Częstotliwość kalibracji

Norma nie narzuca harmonogramu, ale dobre praktyki:

• przed każdą serią pomiarów lub co najmniej raz dziennie – kalibracja wzorcem roboczym,
• co 1-2 lata – re-certyfikacja miernika i wzorców w akredytowanym laboratorium wzorcującym,
• okresowe udział w porównaniach międzylaboratoryjnych

Ograniczenia normy i najczęstsze błędy

Ograniczenia ISO 2813

Norma nie nadaje się do:

• powłok metalicznych, perłowych – kierunkowe odbicie zaburza pomiar,
• powłok strukturalnych („baranek”, grube tynki) – nierówna powierzchnia daje zaniżone, niemiarodajne wyniki,
• powłok przezroczystych lub półprzezroczystych bez kontrastującego podłoża,
• bardzo małych elementów (mniejszych niż okno pomiarowe połyskomierza),
• powierzchni wilgotnych lub świeżo malowanych (efekt „mokrego” połysku zafałszowuje wynik).

Najczęstsze błędy

1. Pomiar bez kondycjonowania
2. Pomijanie kalibracji przed serią – wynik nie ma waloru dowodu.
3. Pomiar w jednym miejscu – niemiarodajny; norma wymaga min. 5 odczytów.
4. Wybór złego kąta – pomiar pod 60° powłoki 95 GU traci precyzję; trzeba pod 20°.
5. Brudna powierzchnia – kurz i tłuste odciski palców obniżają wynik nawet o 10-20 GU.
6. Stosowanie ISO 2813 do nieodpowiednich powłok (faktury, metaliki) – wynik niemiarodajny, decyzja jakościowa na jego podstawie obarczona błędem.

Wykonujemy pomiary połysku w Tenslab

Pomiar połysku wg ISO 2813 (dedykowana usługa) wykonujemy w Laboratorium Antykorozyjnym Tenslab w Gdańsku w ramach pełnej oferty badań powłok malarskich.

Zakres usługi pomiary połysku zgodnie z ISO 2813:

• pomiar pod kątami 20° / 60° / 85°,
• powłoki malarskie, lakiernicze, tworzywa sztuczne (płaskie, gładkie, niemetaliczne),
• połyskomierz kalibrowany wzorcem certyfikowanym przed każdą serią,
• raport z serią odczytów, średnią, odchyleniem standardowym .

Akredytacja: PCA AB 1700 (PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02).

+48 790 555 091 · ✉️ kontakt@tenslab.pl · Wyślij zapytanie o pomiar połysku →

FAQ – ISO 2813

Pod jakim kątem mierzyć połysk?

Zacznij od 60° (uniwersalny). Jeśli wynik > 70 GU – powtórz pod 20° (wysoki połysk, większa precyzja w górnym zakresie). Jeśli wynik < 10 GU – powtórz pod 85° (mat, większa precyzja w dolnym zakresie). Jeśli 10-70 GU – pomiar pod 60° jest ostateczny.

Czym jest 1 GU?

GU (Gloss Unit) to jednostka na skali, na której idealnie polerowane czarne szkło o współczynniku załamania 1,567 ma wartość 100 GU. To wartość względna, nie procent – 50 GU oznacza, że powłoka odbija zwierciadlanie o połowę mniej światła niż wzorzec.

Czy mogę zmierzyć połysk lakieru samochodowego?

Tak. Lakier samochodowy ma wysoki połysk (zwykle > 85 GU), więc pomiar wykonuje się pod kątem 20°. Pamiętaj, że pomiar lakierów metalicznych/perłowych nie jest wprost możliwy wg ISO 2813 (kierunkowe odbicie zaburza wynik) – dla tych powłok stosuje się specjalistyczne mierniki BYK lub Rhopoint z analizą wielokątną.

Jak często kalibrować glossmetr?

Wzorcem roboczym – przed każdą serią pomiarów lub minimum raz dziennie. Re-certyfikacja miernika w akredytowanym lab wzorcującym – co 1-2 lata. Bez aktualnej kalibracji wynik nie ma waloru dowodu w systemach jakości typu ISO 9001 / DTRF 150608.

Czy raport Tenslab z pomiaru połysku nadaje się pod DTRF 150608?

Tak. Wydajemy raporty zgodne z PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 (akredytacja PCA AB 1700), w strukturze akceptowanej w procesach kwalifikacyjnych dostawców kolejowych. Pomiar połysku realizujemy jako pojedyncze badanie lub jako element pełnego pakietu DTRF 150608.