Badania radiograficzne spoin – metoda kontroli jakości połączeń spawanych

Badania radiograficzne są jedną z podstawowych metod nieniszczącej kontroli jakości (NDT) wykonanych połączeń spawanych. Pozwalają ocenić wady ukryte w spoinie niewidoczne gołym okiem. Jak ta metoda działa i kiedy jest stosowana?

W tym artykule wyjaśniamy na czym polegają badania radiograficzne spoin, jakie defekty wykrywają i kiedy są niezbędne. Dowiesz się również, jak interpretować wyniki badań radiograficznych i kto może je przeprowadzać.

Czym są badania radiograficzne spoin?

Badania radiograficzne wykorzystują promieniowanie rentgenowskie lub gamma do prześwietlenia spoiny w celu zlokalizowania ewentualnych wad w strukturze połączenia spawanego. 

Metoda opiera się na różnej podatności na promieniowanie poszczególnych materiałów, dzięki czemu na zdjęciu radiograficznym możliwe jest uwidocznienie nieciągłości i wad niewidocznych nieuzbrojonym okiem.

Jakie wady wykrywają badania radiograficzne?

Badania RT spoin pozwalają wykryć m.in.:

• pęknięcia, rysy, rozwarstwienia, kratery
• pory, wtrącenia żużla, braki przetopu
• nadmierną wypukłość lub wklęsłość lica spoiny
• nieprawidłowy kształt i rozmiar spoiny
• brak pełnego wypełnienia rowka

Dokładność badań radiograficznych jest bardzo wysoka i sięga nawet do kilku μm, w zależności od techniki i parametrów naświetlania.

Kiedy stosuje się badania radiograficzne spoin?

Badania radiograficzne spoin są niezbędne przy kontroli jakości połączeń:

• W konstrukcjach odpowiedzialnych np. w przemyśle chemicznym, energetyce.
• W elementach ze stopów metali trudno spawalnych.
• W rurociągach wysokociśnieniowych.
• W zbiornikach ciśnieniowych, kotłach, turbinach.
• Gdy wymagają tego normy branżowe lub specyfikacja klienta.
• Przy odbiorach i certyfikacji wyrobów spawanych.

Jak przebiegają badania radiograficzne?

Badania radiograficzne wykonuje się w kilku etapach:

1. Przygotowanie próbki do kontroli – oczyszczenie i znakowanie spoiny.
2. Naświetlanie promieniowaniem w kontrolowanych warunkach.
3. Wywołanie błony RTG i uzyskanie zdjęcia prześwietlonej spoiny.
4. Ocena jakości spoiny na podstawie zdjęcia radiograficznego. 
5. Interpretacja wyników zgodnie z przyjętymi normami i standardami.
6. Sporządzenie dokumentacji z przeprowadzonych badań.

Jak odczytywać wyniki badań radiograficznych spoin?

Aby poprawnie ocenić jakość badanej spoiny na zdjęciu RTG, należy:

• Zidentyfikować i zlokalizować wszelkie nieciągłości.
• Określić typ wady (pęknięcie, brak przetopu itp.)
• Ocenić wielkość i rozmieszczenie defektów.
• Porównać uzyskane wyniki z dopuszczalnymi wartościami dla danego typu połączenia.
• Podjąć decyzję o dopuszczeniu/odrzuceniu spoiny lub zakresie napraw.
• Odnotować wyniki w sprawozdaniu wraz z dokumentacją radiograficzną.

Kto może przeprowadzać badania radiograficzne?

Badania radiograficzne mogą wykonywać jedynie jednostki posiadające certyfikat kompetencji w zakresie badań nieniszczących stopnia 2 lub 3, zgodnie z normą PN-EN ISO 9712.

Przykładem takiej firmy jest Tenslab, posiadająca certyfikaty w zakresie badań radiograficznych spoin oraz wykwalifikowaną, doświadczoną kadrę inspektorów badań nieniszczących. Firma specjalizuje się również w innych badaniach NDT oraz certyfikacji personelu spawalniczego.

Podsumowanie

Badania radiograficzne są niezawodną techniką kontroli jakości połączeń spawanych, pozwalającą na wykrycie niewidocznych wad. Stosowanie badań RTG jest niezbędne przy odbiorach konstrukcji odpowiedzialnych, zgodnie z wymogami norm i specyfikacji. Badania radiograficzne mogą wykonywać tylko uprawnione, certyfikowane firmy takie jak Tenslab.