ISO 4628-3 – ocena stopnia zardzewienia powłok malarskich (skala Ri 0-5)

ISO 4628-3 (PN-EN ISO 4628-3:2016-03) definiuje metodę wizualnej oceny stopnia zardzewienia powłok malarskich po teście korozyjnym. Norma wprowadza skalę Ri od 0 do 5, w której każdy stopień odpowiada konkretnemu procentowi powierzchni pokrytej rdzą (od 0% dla Ri 0 do 40-50% dla Ri 5). Ocenę wykonuje się przez porównanie ze wzorcami graficznymi normy, najczęściej po teście mgły solnej (ISO 9227 lub ASTM B117).

Czym jest ISO 4628-3

ISO 4628-3 to trzecia część serii ISO 4628 dotyczącej oceny degradacji powłok malarskich. Część 3 koncentruje się wyłącznie na zardzewieniu (rusting) – rdzy widocznej na powłoce lub przebijającej spod niej.

Normę stosuje się najczęściej po mgle solnej wg ISO 9227 (NSS/AASS/CASS) lub ASTM B117. Sama metoda jest wizualna i prosta: osoba wykonująca badanie porównuje próbkę ze wzorcami graficznymi normy i przypisuje klasę Ri.

Ważne odróżnienie: ISO 4628-3 ocenia powłokę pomalowaną, na której pojawia się rdza. Do oceny surowej, niezabezpieczonej stali przed malowaniem służy inna norma – PN-EN ISO 8501-1 (klasyfikacja stopni czystości podłoża A/B/C/D i stopni przygotowania Sa, St, Be). Mylenie tych norm jest częstym błędem – patrz sekcja niżej.

Skala Ri 0-5 – precyzyjne progi procentowe

Norma wprowadza sześciostopniową skalę Ri (od ang. rust), w której każdy stopień odpowiada precyzyjnie określonej powierzchni pokrytej rdzą:

Ocena Ri może być uzupełniona o wielkość ognisk (skala S, analogiczna do ISO 4628-2). Pełny zapis to np. Ri 3 (S3) – zardzewienie na ponad 10% do 25% powierzchni, wyraźne widoczne przy normalnym widzeniu korekcyjnym (większe nić 0,2 do 0,5 mm).

Procedura oceny krok po kroku

Krok 1 – test korozyjny

Próbka może przechodzić test wg wymaganej normy: ISO 9227 (NSS/AASS/CASS) lub ASTM B117.

Krok 2 – wyjęcie i wstępna obróbka

Po wyjęciu próbki:

• delikatne spłukanie wodą (usunięcie luźnych soli),
• osuszenie czystym powietrzem (nie ścierką – można usunąć rdzę i zafałszować wynik),
• odczekanie do stabilizacji (kilka godzin w warunkach standardowych) – rdza może zmieniać kolor po wyjęciu z wilgotnej komory.

Krok 3 – porównanie ze wzorcami

Oceniający porównuje stan próbki ze wzorcami graficznymi z normy:

• gołym okiem – ogólna ocena,
• lupa 10× – dokładna obserwacja

Dokonuje się przypisania klasy Ri z normy.

Krok 4 – dokumentacja

Raport zawiera identyfikację próbki, typ i czas testu, klasę Ri, opis morfologii rdzy fotografie próbki w oświetleniu zgodnym z ISO 13076.

Wymagania oświetleniowe (ISO 13076)

Norma wskazuje, że ocenę należy przeprowadzać w oświetleniu zgodnym z ISO 13076:

• równomierne, rozproszone światło,
• definiowana temperatura barwowa,
• minimalny strumień świetlny,
• brak cieni kierunkowych i odblasków.

Niewłaściwe oświetlenie – zbyt ciepłe (żółte) lub zbyt zimne (niebieskie) – zmienia percepcję czerwono-brunatnej barwy rdzy i prowadzi do systematycznego błędu klasyfikacji.

Inspektor powinien też oglądać próbkę z konsekwentnej odległości i kąta, żeby uniknąć zniekształceń perspektywy.

Korelacja ze skalą w normie ASTM D610-08 oraz z Europejską Skalą Zardzewienia

Załącznik C normy ISO 4628-3 przedstawia orientacyjną korelację pomiędzy skalą stopnia zardzewienia ISO a innymi stosowanymi systemami oceny, w szczególności europejską skalą zardzewienia oraz skalą ASTM D610.

Skala ISO 4628-3 określa stopień zardzewienia od Ri 0 do Ri 5 na podstawie procentowego udziału powierzchni objętej korozją.

Załącznik C wskazuje również przybliżone odpowiedniki w skali ASTM D610 oraz odpowiadające im klasy europejskiej skali zardzewienia (Re). Korelacja ma charakter informacyjny i służy ułatwieniu porównywania wyników oceny pomiędzy różnymi systemami klasyfikacji korozji.

ISO 4628-3 vs ISO 8501-1 – nie myl ich

Dwie różne normy, dwa różne zastosowania:

Najczęstsze błędy w ocenie

1. Mylenie ISO 4628-3 z ISO 8501-1 – patrz wyżej. Skutek: błędna procedura, niezgodność z normą.
2. Mylenie skali ISO Ri z ASTM D610 – odwrócona logika. Wynik „Ri 3” (ISO) ≈ „7-S” (ASTM), nie „3” w ASTM.
3. Niewłaściwe oświetlenie – bez ISO 13076 ocenia się w warunkach niereprodukowalnych.
4. Ocena tuż po wyjęciu z komory – czeka się do stabilizacji koloru.

Wykonujemy oceny ISO 4628-3 w Tenslab

Ocenę stopnia zardzewienia powłok wg ISO 4628-3 (dedykowana usługa) wykonujemy w Laboratorium Antykorozyjnym Tenslab w Gdańsku – typowo po teście mgły solnej. Pełna metodyka w naszej ofercie laboratoryjnej.

Zakres usług w laboratorium po którym można dokonać oceny zardzewienia:

• ocena po teście mgły solnej (ISO 9227, ASTM B117),
• ocena po teście cataplasm ageing (ISO 13523 sekcja 27),
• ocena po teście kondensacyjnym (ISO 6270),
• ocena dla próbek dostarczonych po teście w innym lab
• ocena po komorze ksenonowej

Akredytacja: PCA AB 1700 (PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02).

Raport zawiera identyfikację próbki, historię testu, klasę Ri, dokumentację zdjęciową

+48 790 555 091 · ✉️ kontakt@tenslab.pl · Wyślij zapytanie o ocenę zardzewienia →

FAQ – ISO 4628-3

Czym ISO 4628-3 różni się od ASTM D610?

Najważniejsza różnica: skala jest odwrócona. W ISO 4628-3 większa cyfra Ri = więcej rdzy. W ASTM D610 większa cyfra = mniej rdzy (10 = brak, 0 = max). Dodatkowo ASTM D610 dodaje opis morfologii (S/G/P – spot/general/pinpoint), którego nie ma w ISO. Tabela korelacyjna w załączniku B do ISO 4628-3.

Czy ISO 4628-3 dotyczy surowej, niemalowanej stali?

Nie. ISO 4628-3 stosuje się wyłącznie do powłok malarskich. Dla oceny stopnia czystości surowej stali przed malowaniem służy PN-EN ISO 8501-1 z klasami A/B/C/D (stopień skorodowania) i Sa/St/Be (stopień przygotowania). To częsta pomyłka.

Jak długo trzeba czekać z oceną po teście mgły solnej?

Norma nie precyzuje sztywnego czasu, ale dobra praktyka: co najmniej 1-2 godziny w warunkach standardowych (23°C / 50% RH) po wyjęciu z komory. Pozwala to stabilizować barwę rdzy (która może się jeszcze utleniać świeżo po wyjęciu) i uzyskać reprezentatywny obraz końcowy.

Czy mogę dostarczyć próbkę po teście w innym lab i tylko zlecić ocenę?

Tak. Wykonujemy samą ocenę ISO 4628-3 (i równoległą ocenę pęcherzenia ISO 4628-2) dla próbek po teście wykonanym gdzie indziej. Częstsza praktyka to jednak pełen cykl w jednym lab – test mgły solnej + ocena 4628-2 + ocena 4628-3 w jednym raporcie – daje spójną dokumentację akceptowaną w procesach kwalifikacyjnych dostawców.